अब सम्झनामा निम्सदाइ!

काठमाडौँ । कहिलेकाहीँ पत्रकारिताको यात्रामा यस्ता समाचारहरू आइपुग्छन्, जसलाई शब्दमा उतार्न निकै कठिन हुन्छ। केही व्यक्तिहरू यस्ता हुन्छन्, जसको जीवन केवल एउटा व्यक्तिगत यात्रा हुँदैन, त्यो एउटा राष्ट्रको गौरव, एउटा पुस्ताको प्रेरणा र संसारका लागि उदाहरण बन्न पुग्छ। निर्मल पुर्जा ‘निम्सदाइ’ त्यस्तै एउटा नाम हो, जसले आफ्नो साहस, आत्मविश्वास र दृढ इच्छाशक्तिका बलमा संसारलाई देखाए—असम्भव भनिएका सपनाहरू पनि मेहनत र साहसले सम्भव बनाउन सकिन्छ।

नेपाल हिमालको देश हो, तर विश्वको सर्वोच्च पर्वतारोहण क्षेत्रमा नेपाली नामलाई अझ बलियो रूपमा स्थापित गर्ने काम गर्ने व्यक्तिहरूमध्ये निर्मल पुर्जाको योगदान विशेष रह्यो। हिमाल चढ्नु उनका लागि केवल उचाइ नाप्ने यात्रा थिएन, यो आफ्नै सीमालाई चुनौती दिने अभियान थियो। उनले कठिनभन्दा कठिन परिस्थितिमा पनि हार मानेनन् र आफ्नो लक्ष्यतर्फ निरन्तर अघि बढिरहे। सन् २०१९ मा निर्मल पुर्जाले सुरु गरेको ‘प्रोजेक्ट पोसिबल’ अभियानले विश्वभर चर्चा पायो। उनले विश्वका आठ हजार मिटरभन्दा अग्ला १४ वटा हिमाल केवल ६ महिना ६ दिनमा आरोहण गरेर विश्व कीर्तिमान कायम गरे। यो उपलब्धि पर्वतारोहण इतिहासकै असाधारण उपलब्धिमध्ये एक बन्यो। धेरै आरोहीहरूले वर्षौँ लगाएर पूरा गर्ने लक्ष्यलाई निम्सदाइले आफ्नो साहस, योजना र अनुशासनका बलमा छोटो समयमा पूरा गरेर देखाए।

उनको यो ऐतिहासिक यात्रामा विश्वका सबैभन्दा कठिन र अग्ला हिमालहरू समावेश थिए। उनले नेपालकै अन्नपूर्ण प्रथम (८,०९१ मिटर) बाट आफ्नो १४ शिखर अभियान सुरु गरेका थिए। त्यसपछि धौलागिरि प्रथम (८,१६७ मिटर), कञ्चनजङ्घा (८,५८६ मिटर), सगरमाथा (८,८४८.८६ मिटर), ल्होत्से (८,५१६ मिटर) र मकालु (८,४८५ मिटर) जस्ता नेपालका विशाल हिमालहरू आरोहण गरे। त्यसपछि उनले पाकिस्तान र तिब्बत क्षेत्रमा रहेका विश्वका चुनौतीपूर्ण हिमालहरूमा पनि आफ्नो पाइला पु¥याए। नंगा पर्वत (८,१२६ मिटर), ग्यासरब्रुम प्रथम (८,०८० मिटर), ग्यासरब्रुम द्वितीय (८,०३५ मिटर), केटु (८,६११ मिटर), ब्रोड पिक (८,०५१ मिटर), चो ओयु (८,१८८ मिटर), मनास्लु (८,१६३ मिटर) र सिसापाङ्मा (८,०२७ मिटर) आरोहण गर्दै उनले विश्व पर्वतारोहणमा आफ्नो नाम स्वर्ण अक्षरले लेखाए।

केटु जस्तो विश्वकै कठिन हिमाल होस् वा काराकोरमका जोखिमपूर्ण शिखरहरू, निम्सदाइले हरेक चुनौतीलाई अवसरका रूपमा लिए। उनका लागि हिमाल केवल जित्नुपर्ने ठाउँ थिएन, त्यो सम्मान गर्नुपर्ने प्रकृति थियो। यही सोचले उनलाई अरू आरोहीभन्दा फरक बनायो। तर निर्मल पुर्जाको महानता केवल उनले बनाएका कीर्तिमानमा सीमित थिएन। हिमालमा संकटमा परेका मानिसहरूलाई सहयोग गर्ने, जोखिममा परेका आरोहीहरूको उद्धार गर्ने र मानवताको पक्षमा उभिने उनको भावना पनि उत्तिकै प्रशंसनीय थियो। उनले धेरैपटक आफ्नो सुरक्षाभन्दा अरूको जीवनलाई प्राथमिकता दिए। यही कारण धेरै मानिसहरूले उनलाई महान आरोहीसँगै असल हृदय भएका व्यक्तिका रूपमा सम्झन्छन्। पूर्वगोर्खा सैनिकका रूपमा बेलायती सेनामा १६ वर्ष बिताएका निम्सदाइले त्यहाँबाट अनुशासन, धैर्य र नेतृत्वको शिक्षा पाए। सैनिक जीवनमा सिकेका यी गुणहरूले उनलाई हिमालका कठिन यात्राहरूमा बलियो बनायो। कठिन परिस्थितिमा निर्णय लिन सक्ने क्षमता र कहिल्यै हार नमान्ने स्वभाव उनको सफलताको आधार बने।

उनको जीवन संघर्ष र सफलताको अद्भुत कथा थियो। बेलायत सरकारबाट प्राप्त एमबीई सम्मानदेखि लिएर उनको यात्रामाथि बनेको चर्चित वृत्तचित्रसम्म, निम्सदाइको प्रभाव नेपालभन्दा बाहिर विश्वभर फैलियो। ‘१४ पिक्सः नथिङ इज इम्पोसिबल’ मार्फत संसारले एउटा नेपाली आरोहीको संघर्ष, सपना र साहसलाई नजिकबाट बुझ्ने अवसर पायो। सगरमाथाको चुचुरोतर्फ देखिएको आरोहीहरूको लामो लाइनको तस्बिरले पनि विश्वको ध्यान तानेको थियो। त्यो तस्बिरले केवल एउटा दृश्य देखाएको थिएन, यसले आधुनिक पर्वतारोहणका अवसर र चुनौतीबारे ठूलो बहस सुरु गराएको थियो। निम्सदाइ केवल हिमाल चढ्ने व्यक्ति थिएनन्, उनी हिमालसँग जोडिएका कथा संसारसामु पु¥याउने व्यक्ति पनि थिए।

आज उनलाई सम्झँदा हामी एउटा सफल आरोही मात्र सम्झिरहेका हुँदैनौँ। हामी एउटा यस्तो व्यक्तित्व सम्झिरहेका हुन्छौँ, जसले हजारौँ युवालाई आफ्नो सपना पछ्याउन प्रेरित गरे। उनले देखाए कि परिस्थितिले मानिसको क्षमता निर्धारण गर्दैन, उसको सोच, मेहनत र साहसले उसको भविष्य बनाउँछ। कुनै दिन कुनै युवा कठिन परिस्थितिमा पुगेर आफ्नो सपना त्याग्न खोज्दा, उसले निम्सदाइको कथा सम्झनेछ। उसले सम्झनेछ त्यो नेपालीलाई, जसले संसारका अग्ला हिमालहरूमा पुगेर एउटा सन्देश दिएका थिए—विश्वास छ भने बाटो आफैँ बन्छ। निर्मल पुर्जा ‘निम्सदाइ’ अब एउटा नाम मात्र होइनन्, उनी साहसको प्रतीक हुन्। उनी नेपाली आत्मविश्वासको परिचय हुन्। उनले चढेका हिमालहरू केवल हिउँले ढाकिएका पहाड थिएनन्, ती मानव इच्छाशक्तिका शिखर थिए।

उनको यात्रा रोकिन सक्छ, तर उनले दिएको प्रेरणा कहिल्यै रोकिने छैन। उनले देखाएको बाटो, उनले सिकाएको साहस र उनले जगाएको विश्वास आउने पुस्तासम्म जीवित रहनेछ।

भावपूर्ण श्रद्धाञ्जली, निम्सदाइ!