पद्मोदयका विद्यार्थीले खाजा खर्च जोगाए, मानवताको सुन्दर उदाहरण देखाए!

काठमाडौँ । बिहान विद्यालय जानुअघि बुबाआमाले हातमा पैसा राखिदिँदा विद्यार्थीका लागि त्यसको पहिलो अर्थ हुन्छ—आजको खाजा। कसैलाई घरबाट २० रुपैयाँ मिल्छ, कसैलाई ५० रुपैयाँ, कसैलाई आवश्यकता हेरेर केही बढी। विद्यालय पुगेपछि त्यही पैसाले खाजा खाने, साथीहरूसँग बसेर रमाउने वा आफूलाई मन परेको खानेकुरा किन्ने गरिन्छ।

तर काठमाडौंको रामशाहपथस्थित पद्मोदय माध्यमिक विद्यालयका विद्यार्थीहरूले यसपटक त्यही पैसाको अर्थ बदलिदिएका छन्।

घरबाट खाजा खान भनेर पाएको पैसा उनीहरूले बचाए। आफ्नो सानो–सानो इच्छा थाती राखे। कसैले खाजा खर्चबाट रकम छुट्याए, कसैले घरबाट पाएको अतिरिक्त खर्चबाट केही पैसा बचाए। एक–दुई रुपैयाँ गर्दै जम्मा भएको रकम अन्ततः १६ हजार ३ सय ८६ रुपैयाँ पुग्यो।

त्यो रकम उनीहरूले आफ्ना लागि राखेनन्।

रसुवाको भोटेकोशी बाढीबाट प्रभावित परिवारका लागि दिए।

कक्षा १ देखि १२ सम्म अध्ययनरत विद्यार्थीहरूको सहभागितामा संकलित १६ हजार ३ सय ८६ रुपैयाँ प्रधानमन्त्री दैवी प्रकोप उद्धार कोषमा जम्मा गरिएको हो। विद्यालयको बाल क्लबको पहलमा विद्यार्थीहरूले उक्त रकम संकलन गरेका हुन्।

यो रकम सुन्दा धेरै ठूलो लाग्दैन। तर यो रकम कसरी जम्मा भयो भन्ने कथा सुन्दा यसको महत्व निकै ठूलो देखिन्छ।

किनकि यो कुनै ठूलो उद्योगी, व्यवसायी वा संस्थाले दिएको रकम होइन। यो त विद्यालयमा पढ्ने विद्यार्थीहरूले आफ्नै दैनिक खर्चबाट बचाएको पैसा हो।

घरबाट बुबाआमाले खाजा खान भनेर दिएको पैसा।

कुनै दिन खाजा नखाएर बचाइएको पैसा।

कुनै दिन मन लागेको खानेकुरा नकिनेर बचाइएको पैसा।

कुनै दिन घरबाट थप खर्चका लागि पाएको रकमबाट छुट्याइएको पैसा।

यसरी विद्यार्थीका साना–साना त्याग जोडिँदै गए र एउटा मानवीय सहयोगमा परिणत भए।

यसको पछाडि भोटेकोशीको त्यो भयावह घटना छ, जसले सिंगो देशलाई स्तब्ध बनायो।

गत भदौ १० गते बिहान रसुवाको भोटेकोशी क्षेत्रमा आएको विनाशकारी बाढीले ठूलो मानवीय तथा भौतिक क्षति पुर्‍यायो। बाढीले कैयौँ परिवारको जीवन तहसनहस बनायो। धेरैले आफन्त गुमाए। कतिपय परिवारको घरबार उजाडियो। वर्षौँको मेहनतमा जोडेको सम्पत्ति क्षणभरमै बाढीको भेलसँगै बग्यो।

अझै पनि धेरै परिवारका लागि पीडा सकिएको छैन।

५ हजारभन्दा बढी मानिस सम्पर्कविहीन रहेको अवस्थामा आफन्तहरू आफ्ना प्रियजनको खबर पर्खिरहेका छन्। कतै खोजी भइरहेको छ, कतै उद्धार टोली परिचालन भएका छन्। बाढी प्रभावित क्षेत्रमा राहत तथा पुनःस्थापनाको आवश्यकता कायमै छ। उद्धार र खोजीको काम अहिले पनि जारी छ।

यही पीडादायी अवस्थाले पद्मोदयका विद्यार्थीहरूको मन छोयो।

विद्यालयमा पढ्ने साना–ठूला सबै विद्यार्थीले आफूले पनि केही गर्न सक्ने निष्कर्ष निकाले। उनीहरूसँग ठूलो रकम थिएन। तर आफूले पाएको खाजा खर्चबाट केही बचाउन सक्थे।

र उनीहरूले त्यही गरे।

विद्यालयकी प्रधानाध्यापक डा. शर्मिला पोखरेलका अनुसार विद्यार्थीहरूले भोटेकोशी बाढीबाट प्रभावित नागरिकका लागि सहयोग गर्ने इच्छा देखाएपछि विद्यालयको बाल क्लबको पहलमा रकम संकलन गरिएको हो।

उनका अनुसार विद्यार्थीहरूले आफ्नो दैनिक खर्चबाट रकम बचाएर विपत्तिमा परेका नागरिकका लागि सहयोग गर्ने भावना देखाउनु निकै सकारात्मक विषय हो। उमेरले साना भए पनि देशमा आइपरेको विपत्तिलाई महसुस गरेर आफूले सक्ने सहयोग गर्न विद्यार्थीहरू अघि सर्नु विद्यालयका लागि पनि गर्वको विषय भएको उनको भनाइ छ।

डा. पोखरेलले विद्यार्थीहरूमा सामाजिक जिम्मेवारी र मानवीय संवेदना विकास हुनु शिक्षाको महत्वपूर्ण पक्ष भएको बताएकी छन्। किताबमा पढाइने सामाजिक उत्तरदायित्वलाई विद्यार्थीहरूले व्यवहारमै उतार्नु अझ महत्वपूर्ण हुने उनको धारणा छ।

यही कारण पद्मोदयमा संकलित १६ हजार ३ सय ८६ रुपैयाँलाई विद्यालयले केवल आर्थिक सहयोगका रूपमा हेरेको छैन। यसलाई विद्यार्थीहरूले सिकेको र व्यवहारमा उतारेको मानवीय शिक्षाका रूपमा पनि लिइएको छ।

कक्षा १२ की विद्यार्थी अप्सरा राई शिक्षा संकायमा अध्ययनरत छिन्। विपत्तिमा परेका नागरिकलाई सहयोग गर्न आफूले सक्ने योगदान गर्ने उद्देश्यले अभियानमा सहभागी भएको उनले बताएकी छन्। विद्यार्थीका रूपमा ठूलो रकम दिन नसके पनि आफ्नै खर्चबाट केही रकम बचाएर पीडितका लागि सहयोग गर्न पाउनु महत्वपूर्ण भएको उनको भनाइ छ।

उनीजस्तै कक्षा १२ मा पत्रकारिता विषय लिएर अध्ययन गरिरहेका अर्का विद्यार्थी टलक तामाङ पनि सहयोग अभियानमा सहभागी भएका छन्। समाजमा भइरहेको ठूलो विपत्तिलाई विद्यार्थीहरूले केवल हेरेर बस्नुको सट्टा आफ्नो ठाउँबाट सहयोग गर्नुपर्छ भन्ने भावनाले अभियानमा जोडिएको उनले बताएका छन्।

कक्षा १२ कै अर्का विद्यार्थी निरज साउदले पनि सामूहिक रूपमा संकलन भएको रकम बाढीपीडितका लागि सहयोग गर्न पाउँदा खुसी लागेको बताएका छन्। रकम सानो भए पनि धेरै विद्यार्थीको सहभागिताबाट जम्मा भएको भएकाले यसको अर्थ ठूलो रहेको उनको बुझाइ छ।

त्यस्तै कक्षा १२ कै विद्यार्थी ओमप्रसाद अधिकारी पनि यो अभियानमा सहभागी भएका छन्। विद्यार्थीहरूले आफ्नो दैनिक खर्चबाट रकम बचाएर विपत्तिमा परेका नागरिकका लागि सहयोग गर्नु आफैंमा सकारात्मक अभ्यास भएको उनले बताएका छन्।

यसरी हेर्दा पद्मोदयको यो सहयोग केही विद्यार्थीको मात्र प्रयास होइन। कक्षा १ देखि १२ सम्म अध्ययनरत विद्यार्थीहरूको सामूहिक भावना हो।

बाल क्लबले विद्यार्थीलाई जोड्यो। विद्यार्थीले आफ्नो खर्चबाट रकम बचाए। शिक्षकहरूले उनीहरूको भावनालाई साथ दिए। र अन्ततः त्यो रकम प्रधानमन्त्री दैवी प्रकोप उद्धार कोषसम्म पुगेको छ।

विद्यालयमा कक्षा ११ र १२ मा आमसञ्चार विषय अध्यापन गराउने शिक्षक उज्ज्वल खनालका अनुसार विद्यार्थीहरूले समाजमा भइरहेको घटनालाई नजिकबाट बुझेर त्यसप्रति संवेदनशील बन्नु सकारात्मक कुरा हो। आमसञ्चार पढ्ने विद्यार्थीका लागि समाजको पीडा बुझ्नु र त्यसमा आफ्नो भूमिका खोज्नु पनि शिक्षाकै एउटा महत्वपूर्ण पक्ष भएको उनको धारणा छ।

कक्षा ११ र १२ मा सामाजिक विषय अध्यापन गराउने शिक्षक राजुकान्त आचार्यले पनि विद्यार्थीहरूले विपत्तिका बेला आफ्नो क्षमताअनुसार सहयोग गर्नु अनुकरणीय रहेको बताएका छन्। विद्यार्थी जीवनमै सामाजिक जिम्मेवारीको भावना विकास हुनु भविष्यका लागि महत्वपूर्ण हुने उनको भनाइ छ।

कक्षा ११ र १२ मा अनिवार्य नेपाली विषय अध्यापन गराउने पुण्यप्रसाद गुरागाईंले विद्यार्थीहरूले देखाएको सहयोगी भावना प्रशंसनीय रहेको बताएका छन्। शिक्षा भनेको केवल परीक्षा पास गर्ने विषय नभई समाज र मानिसप्रतिको जिम्मेवारी बुझ्ने प्रक्रिया पनि भएकाले विद्यार्थीहरूको यो कदम महत्वपूर्ण रहेको उनको धारणा छ।

त्यस्तै कक्षा ११ र १२ मा ऐच्छिक नेपाली अध्यापन गराउने चारुभा घिमिरेले पनि विद्यार्थीहरूले आफ्नै खाजा खर्च जोगाएर बाढीपीडितका लागि सहयोग गर्नु अत्यन्तै राम्रो उदाहरण भएको बताएकी छन्।

सोच्नुस् त, एउटा विद्यार्थीलाई बिहान घरबाट पैसा दिइएको छ। बुबाआमाले आफूले सक्ने रकम हातमा राखिदिनुभएको छ। त्यो पैसा बच्चाका लागि केवल पैसा होइन, बुबाआमाको माया र भरोसा पनि हो।

त्यही पैसाबाट विद्यार्थीले आफ्नो एउटा सानो इच्छा रोक्यो।

खाजा खान पाएन होला।

मनपरेको खानेकुरा किनेन् होला।

साथीसँग केही खान छुटायो होला।

तर उसले त्यसको सट्टा अर्को परिवारको पीडालाई रोज्यो।

यही ठाउँमा यो सहयोगको वास्तविक सुन्दरता छ।

१६ हजार ३ सय ८६ रुपैयाँले भोटेकोशीको सम्पूर्ण क्षति पूर्ति गर्न सक्दैन। बाढीले गुमाएका आफन्त फर्काउन सक्दैन। भत्किएका घर र संरचना तत्काल बनाउन सक्दैन। वर्षौँको मेहनत गुमाएका परिवारको पीडा पनि पैसाले मेटाउन सक्दैन।

तर पीडामा परेका मानिसलाई एउटा सन्देश दिन सक्छ—तिमीहरू एक्ला छैनौ।

देशका विभिन्न ठाउँबाट सहयोग आइरहेको छ। विदेशबाट समेत सहयोगको हात अघि बढिरहेको छ। सरकार तथा विभिन्न निकायले उद्धार, राहत र पुनःस्थापनाको काम अघि बढाइरहेका छन्। तर उद्धार र खोजी कार्य अझै जारी रहेको अवस्थामा नागरिकस्तरबाट आउने प्रत्येक सहयोगको आफ्नै महत्व हुन्छ।

त्यसमा पद्मोदयका विद्यार्थीहरूको यो योगदान पनि जोडिएको छ।

कक्षा १ मा पढ्ने विद्यार्थीले सायद सहयोगको सम्पूर्ण अर्थ बुझ्न नसकेको हुन सक्छ। कक्षा १२ मा पढ्ने विद्यार्थीले भने विपत्तिको गहिराइ केही बढी बुझेका छन्। तर दुवैको भावना एउटै थियो—दुःखमा परेकालाई आफूले सकेको साथ दिने।

यही भावना विद्यालयका शिक्षकहरूले पनि विद्यार्थीमा विकास गर्न खोजेको सामाजिक संस्कार हो।

आज विद्यार्थीहरूले १६ हजार ३ सय ८६ रुपैयाँ दिएका छन्। भोलि उनीहरू ठूलो भएर समाजका विभिन्न क्षेत्रमा पुग्नेछन्। तर अहिले सिकेको यो सानो पाठ उनीहरूको जीवनभर रहनेछ—आफूलाई मात्र होइन, अरूलाई पनि सम्झिनुपर्छ।

भोटेकोशीमा बाढी आयो। धेरैको घर उजाडियो। धेरैको जीवनमा अँध्यारो छायो। कैयौँ परिवार अझै आफन्तको खबरको प्रतीक्षामा छन्। उद्धार टोली अझै खोजीमा छन्।

त्यही पीडाबीच काठमाडौंको पद्मोदय माध्यमिक विद्यालयका कक्षा १ देखि १२ सम्मका विद्यार्थीहरूले आफ्नो सानो संसारबाट सहयोगको एउटा उज्यालो पठाएका छन्।

उनीहरूले ठूलो धन दिएका छैनन्।

आफ्नो खाजा खर्चबाट बचाएको पैसा दिएका छन्।

तर त्यसमा ठूलो मन छ।

बुबाआमाले दिएको पैसाबाट गरिएको त्याग छ।

शिक्षकले दिएको संस्कार छ।

बाल क्लबको पहल छ।

र सबैभन्दा ठूलो कुरा—अरूको दुःखलाई आफ्नै दुःख सम्झिने मानवता छ।

यो पनि पढ्नुहोस् :

एनपीएलबाटै आउट भयो खल्ती, २ सिजनमा गरेको थियो ठूलो गल्ती!