नेपाललाई नखाएको विष लागेपछि मैदानमा उत्रिए बालेन!
काठमाडौं । नेपालमा पछिल्लो समय आएको विनाशकारी बाढीले ठूलो जनधनको क्षति पुर्याएपछि त्यसको पीडा अब अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चसम्म पुग्ने भएको छ। प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाहले संयुक्त राष्ट्रसंघको महासभामा नेपालको पछिल्लो विपद्, जलवायु जोखिम र अन्तर्राष्ट्रिय सहयोगको आवश्यकताबारे आवाज उठाउने तयारी गरेका छन्।
संयुक्त राष्ट्रसंघको ८१औँ महासभाको संशोधित वक्ता सूचीअनुसार प्रधानमन्त्री शाहले आगामी सेप्टेम्बर २४ अर्थात् असोज ८ गते महासभालाई सम्बोधन गर्ने तय भएको छ। यो प्रधानमन्त्री शाहको पदभार ग्रहण गरेपछिको पहिलो विदेश भ्रमणसमेत हुनेछ।
नेपालका लागि यो भ्रमण सामान्य कूटनीतिक भ्रमणभन्दा फरक अर्थमा महत्वपूर्ण बनेको छ। केही दिनअघि मात्रै आएको विनाशकारी बाढीले देशका विभिन्न क्षेत्रमा ठूलो क्षति पुर्याएको छ। विशेषगरी भोटेकोशी क्षेत्रमा आएको बाढीले बस्ती, सडक, पुल तथा अन्य पूर्वाधारमा क्षति पुर्याएको थियो। सरकारले उद्धार तथा राहतलाई तीव्रता दिएको छ भने विपद्बाट प्रभावित नागरिक अझै पुनःस्थापनाको पर्खाइमा छन्।
यही परिस्थितिबीच प्रधानमन्त्री शाहले विश्वका नेताहरू सहभागी हुने महासभाको मञ्चबाट नेपालको पीडा र जलवायु जोखिमलाई अन्तर्राष्ट्रिय समुदायको ध्यानमा पुर्याउने अवसर पाउनेछन्।
नेपालको मुख्य प्रश्न पनि यही हो—विश्वव्यापी जलवायु संकटमा नेपालको योगदान अत्यन्त न्यून हुँदाहुँदै त्यसको गम्भीर असर नेपालले किन भोग्नुपरिरहेको छ?
हिमाली क्षेत्रमा तापक्रम वृद्धि, हिमनदी पग्लिने क्रम, हिमतालको जोखिम र वर्षाको स्वरूपमा आएको परिवर्तनले नेपालजस्ता पर्वतीय मुलुकलाई थप जोखिममा धकेलिरहेको छ। पछिल्लो भोटेकोशी बाढीबारे प्रधानमन्त्री शाहले संसद्मै समेत जलवायु जोखिमलाई अन्तर्राष्ट्रिय समुदायको ध्यानाकर्षण गराउनुपर्ने आवश्यकता औँल्याएका थिए। वैज्ञानिकहरूले पनि हिमाली क्षेत्रमा बढ्दो तापक्रम र भौगोलिक जोखिमले भविष्यमा यस्ता विपद् थप गम्भीर बन्न सक्ने चेतावनी दिइरहेका छन्।
त्यसैले संयुक्त राष्ट्रसंघमा प्रधानमन्त्री शाहको सम्बोधनमा जलवायु न्याय, विपद् जोखिम न्यूनीकरण, अन्तर्राष्ट्रिय सहयोग तथा प्रभावित देशलाई आवश्यक पर्ने स्रोत र प्रविधिको विषय महत्वपूर्ण बन्न सक्ने अपेक्षा गरिएको छ।
संयुक्त राष्ट्रसंघको ८१औँ महासभाको सामान्य बहस सेप्टेम्बर २२ देखि सुरु हुँदैछ। यस वर्षको महासभाको मूल विषय विश्वव्यापी चुनौतीबीच विश्वास पुनःस्थापना, परिवर्तन व्यवस्थापन र सबैका लागि प्रभावकारी संयुक्त राष्ट्रसंघ निर्माणमा केन्द्रित छ।
सेप्टेम्बर २४ मा प्रधानमन्त्री शाहले सम्बोधन गर्ने दिन महासभामा विभिन्न उच्चस्तरीय कार्यक्रमसमेत हुँदैछन्। त्यस दिन समुद्री सतह वृद्धिबाट उत्पन्न जोखिमबारे उच्चस्तरीय बैठकसमेत आयोजना हुँदैछ।
नेपालका लागि भने महासभाको यो मञ्च आफ्नो राष्ट्रिय पीडा विश्वसामु राख्ने महत्वपूर्ण अवसर हुनेछ।
बाढीले घरबार गुमाएका परिवार, आफन्त गुमाएका नागरिक, क्षतिग्रस्त पूर्वाधार र विपद्को जोखिममा रहेका बस्तीको अवस्थालाई अन्तर्राष्ट्रिय समुदायसमक्ष प्रस्तुत गर्दै नेपालले दीर्घकालीन सहयोगको आवश्यकता औँल्याउन सक्छ।
प्रधानमन्त्री शाहको सम्बोधन केवल बाढीको घटनामा सीमित रहनेभन्दा पनि नेपालले लामो समयदेखि भोग्दै आएको जलवायु जोखिमसँग जोडिने सम्भावना छ। कम उत्सर्जन गर्ने मुलुक भएर पनि जलवायु परिवर्तनका असरबाट बढी प्रभावित हुने नेपालको अवस्थालाई अन्तर्राष्ट्रिय समुदायसमक्ष स्पष्ट रूपमा राख्ने अवसरसमेत यसले दिनेछ।
यसअघि प्रधानमन्त्रीको नेतृत्वमा नेपालले भोगिरहेको जलवायु जोखिमलाई अन्तर्राष्ट्रिय ध्यानमा ल्याउनुपर्ने विषयमा सरकारभित्र पनि जोड दिइएको छ। पछिल्लो बाढीपछि यो विषय अझै संवेदनशील बनेको छ।
प्रधानमन्त्री शाहको अमेरिका भ्रमणलाई अर्को कारणले पनि महत्वपूर्ण मानिएको छ। प्रधानमन्त्री बनेपछि यो उनको पहिलो विदेश भ्रमण हुनेछ। यसअघि परराष्ट्रमन्त्री शिशिर खनालले नेपालका तर्फबाट महासभामा सहभागिता जनाउने तयारी गरिएको थियो। तर पछिल्लो निर्णयसँगै प्रधानमन्त्री शाह स्वयं महासभामा सम्बोधन गर्ने निश्चित भएको हो।
अब असोज ८ गते न्यूयोर्कमा प्रधानमन्त्री शाहले नेपालको आवाज कति प्रभावकारी रूपमा राख्छन् भन्ने चासो बढेको छ। बाढीले थलिएको नेपालको पीडा, हिमाली क्षेत्रमा बढ्दो जलवायु जोखिम र प्रभावित नागरिकका लागि आवश्यक अन्तर्राष्ट्रिय सहयोगको विषय उनले विश्वका नेताहरूको अगाडि कति बलियोसँग उठाउँछन् भन्ने विषय महत्वपूर्ण हुनेछ।
नेपालले लामो समयदेखि उठाउँदै आएको प्रश्न फेरि विश्वमञ्चमा पुग्नेछ—जलवायु संकटमा नेपालको भूमिका न्यून हुँदाहुँदै यसको असरको ठूलो मूल्य नेपाली जनताले कहिलेसम्म चुकाइरहने?
अब त्यसको जवाफ खोज्ने जिम्मेवारी नेपालको मात्र होइन, विश्व समुदायको पनि हो। असोज ८ गते संयुक्त राष्ट्रसंघको महासभामा प्रधानमन्त्री शाहको आवाजमार्फत नेपालको यही प्रश्न विश्वमञ्चमा गुञ्जिनेछ।
