नियम सम्झाउँदा प्रहरी नै निशानामा, ट्राफिकमाथि बढ्दै हातपात

काठमाडौँ । काठमाडौंको नयाँ बानेश्वरमा ड्युटीमा खटिएकी महिला ट्राफिक प्रहरीमाथि एक युवकले हातपात गरेको घटना सार्वजनिक भएपछि सडकमा खटिने सुरक्षाकर्मीको सुरक्षामाथि गम्भीर प्रश्न उठेको छ। नागरिकलाई सडक अनुशासन पालना गराउन र सुरक्षित रूपमा बाटो काट्न आग्रह गर्ने क्रममा प्रहरी कर्मचारीमाथि नै दुर्व्यवहार र हातपात भएको भिडियो सामाजिक सञ्जालमा भाइरल बनेको हो।

घटना मंगलबार बिहान नयाँ बानेश्वर क्षेत्रमा भएको बताइएको छ। अत्यधिक सवारी चाप हुने उक्त सडकमा एक युवक जथाभावी रूपमा सडकबाट बाटो काट्न खोजिरहेका थिए। त्यही क्रममा ड्युटीमा रहेकी महिला ट्राफिक प्रहरीले उनलाई सडकबाट बाटो नकाट्न र आकाशे पुल प्रयोग गर्न आग्रह गरेकी थिइन्। पैदलयात्रुको सुरक्षाका लागि गरिएको यही आग्रहपछि युवक र महिला प्रहरीबीच विवाद सुरु भएको बताइएको छ।

सुरुवातमा सामान्य भनाभनका रूपमा देखिएको विवाद केही समयमै तनावपूर्ण बनेको थियो। घटनास्थलमा रहेका अन्य प्रहरी कर्मचारीले अवस्था नियन्त्रणमा लिन खोजे पनि युवक आक्रोशित बनेको भिडियोमा देखिन्छ। सामाजिक सञ्जालमा फैलिएको भिडियोमा युवक प्रहरी कर्मचारीहरूसँग तानातान र धकेलाधकेल गरिरहेको देखिन्छ। महिला ट्राफिक प्रहरीतर्फ समेत उनी आक्रामक रूपमा अघि बढेको र हातपात गरेको दृश्य भिडियोमा देखिएपछि घटनाले थप चर्चा पाएको हो।

प्रहरी कर्मचारीहरूले युवकलाई नियन्त्रणमा लिन खोज्दा केहीबेरसम्म सडकमा तानातानको अवस्था सिर्जना भएको थियो। त्यसक्रममा नयाँ बानेश्वर सडकमा सर्वसाधारणको समेत भिड जम्मा भएको थियो। कतिपयले मोबाइलबाट घटनाको भिडियो खिचेका थिए। पछि त्यही भिडियो सामाजिक सञ्जालमा सार्वजनिक भएपछि घटनाले व्यापक ध्यान तानेको हो।

प्रहरीका अनुसार घटनामा संलग्न रहेको आरोपमा २७ वर्षीय राज कठायत पक्राउ परेका छन्। जुम्लाको तातोपानी गाउँपालिका–२ घर भएका कठायत हाल काठमाडौं महानगरपालिका–१०, बानेश्वरमा बस्दै आएको प्रहरीले जनाएको छ। उनलाई नियन्त्रणमा लिएर घटनाबारे आवश्यक अनुसन्धान अघि बढाइएको प्रहरीको भनाइ छ।

घटनापछि ड्युटीमा रहेकी महिला ट्राफिक प्रहरीले आफूलाई चोट लागेको बताएकी छन्। हातमा चोट लागेको र ड्युटीका क्रममा लगाएको हातको घडीसमेत हराएको उनको भनाइ छ। घटनापछि उनले व्यक्त गरेको एउटा गुनासोले भने सामाजिक सञ्जालमा थप बहस जन्माएको छ। उनले ‘जेनजी आन्दोलनपछि प्रहरीलाई मानिसहरूले इज्जत गर्नै छाडे’ भन्ने गुनासो गरेकी छन्।

उनको यो भनाइसँगै सडकमा खटिने प्रहरीप्रतिको नागरिक व्यवहारबारे बहस सुरु भएको छ। जनताको सुरक्षा र सडक व्यवस्थापनका लागि दिनरात खटिने सुरक्षाकर्मीमाथि नै सार्वजनिक स्थानमा हातपात हुन थालेपछि प्रहरीको मनोबल र सुरक्षाको विषय उठेको हो।

ट्राफिक प्रहरीको मुख्य जिम्मेवारीमध्ये सडकमा सवारी तथा पैदलयात्रीको आवागमन व्यवस्थित गर्नु पनि हो। व्यस्त सडकमा जथाभावी बाटो काट्दा पैदलयात्री आफैँ जोखिममा पर्न सक्छन्। त्यसले सवारी दुर्घटनाको सम्भावना बढाउनुका साथै सवारी आवागमनमा समेत असर पार्न सक्छ। त्यसैले ट्राफिक प्रहरीले पैदलयात्रीलाई निर्धारित स्थान तथा आकाशे पुलबाट सडक पार गर्न आग्रह गर्दै आएका छन्।

तर आकाशे पुलको प्रयोगसँग जोडिएका नागरिकका आफ्नै गुनासा पनि छन्। काठमाडौंका कतिपय आकाशे पुल ज्येष्ठ नागरिक, बालबालिका, अपांगता भएका व्यक्ति तथा शारीरिक रूपमा कठिनाइ भएका नागरिकका लागि सहज नभएको गुनासो सुनिँदै आएको छ। लामो सिँढी, असहज पहुँच तथा कतिपय स्थानमा पुलसम्म पुग्नुपर्ने दूरीका कारण नागरिकले समस्या भोग्ने गरेका छन्।

यसकारण पैदलयात्रीलाई सुरक्षित रूपमा सडक पार गर्ने सुविधा उपलब्ध गराउनु राज्यको पनि जिम्मेवारी हो। आकाशे पुललाई थप सुरक्षित, सहज र सबैका लागि पहुँचयोग्य बनाउनेतर्फ सम्बन्धित निकायले ध्यान दिनुपर्ने आवश्यकता देखिन्छ। तर कुनै स्थानमा आकाशे पुल असहज हुनु र ड्युटीमा खटिएको प्रहरीमाथि हातपात गर्नु भने अलग विषय हुन्।

प्रहरीको निर्देशनप्रति असहमति भए नागरिकले आफ्नो कुरा राख्न सक्छन्। प्रहरीको व्यवहार गलत लागे सम्बन्धित निकायमा उजुरी गर्न सकिन्छ। कानुनी प्रक्रियामार्फत आफ्नो असहमति व्यक्त गर्ने अधिकार सबै नागरिकसँग हुन्छ। तर सार्वजनिक स्थानमा ड्युटीमा खटिएका सुरक्षाकर्मीमाथि हातपात गर्नु समस्या समाधानको स्वीकार्य बाटो हुन सक्दैन।

नयाँ बानेश्वरको घटनाले सडकमा खटिने ट्राफिक प्रहरीको काम कति चुनौतीपूर्ण छ भन्ने विषयलाई पनि सतहमा ल्याएको छ। चर्को घाम, वर्षा, धुलो र धुवाँको सामना गर्दै ट्राफिक प्रहरीहरू लामो समयसम्म सडकमा उभिएर काम गर्छन्। उनीहरूले सवारी व्यवस्थापनसँगै पैदलयात्रीको आवागमनलाई समेत नियमन गर्नुपर्छ। नियम उल्लंघन गर्ने चालक वा पैदलयात्रीलाई सम्झाउँदा कतिपय अवस्थामा उनीहरूले आक्रोश र विवादको सामना गर्नुपर्ने हुन्छ।

यस्तो अवस्थामा प्रहरीमाथि नै हातपात हुन थालेमा सुरक्षाकर्मीको मनोबलमा असर पर्न सक्ने चिन्ता स्वाभाविक रूपमा उठ्छ। कानुन कार्यान्वयन गराउने निकायका कर्मचारीले आफ्नो ड्युटी निर्वाह गर्दा सुरक्षित वातावरण पाउनु आवश्यक हुन्छ। त्यस्तै, नागरिकसँग व्यवहार गर्दा प्रहरीले पनि संयम, सम्मान र कानुनी प्रक्रियाको पालना गर्नुपर्ने हुन्छ।

नागरिक र प्रहरीबीचको सम्बन्ध विश्वासमा आधारित हुनुपर्छ। प्रहरी नागरिकको सुरक्षा गर्ने निकाय हो भने नागरिक पनि कानुन पालना गर्ने जिम्मेवारीमा हुन्छन्। यी दुई पक्षबीच आपसी सम्मान कमजोर हुँदा सामान्य विषयसमेत विवादमा परिणत हुन सक्छ।

नयाँ बानेश्वरमा भएको घटनाको भिडियो सामाजिक सञ्जालमा तीव्र रूपमा फैलिएको भए पनि भिडियोले घटनाको सम्पूर्ण पृष्ठभूमि नदेखाउन सक्छ। विवाद सुरु हुनुअघि के–कस्ता संवाद भएका थिए, युवक किन आक्रोशित भए, हातपातको वास्तविक अवस्था के थियो र घटनामा अरू कसैको भूमिका थियो कि थिएन भन्ने विषय अनुसन्धानपछि मात्रै स्पष्ट हुन सक्छ।

त्यसैले सामाजिक सञ्जालमा फैलिएको भिडियोका आधारमा मात्रै निष्कर्ष निकाल्नु उचित हुँदैन। प्रहरीले पक्राउ परेका युवकसँग सम्बन्धित घटनाको सम्पूर्ण पक्षबारे अनुसन्धान गरिरहेको जनाएको छ। अनुसन्धानबाट घटनाको सुरुवातदेखि हातपातसम्मको वास्तविक अवस्था बाहिर आउने अपेक्षा गरिएको छ।

तर अहिले नै स्पष्ट भएको एउटा विषय भने ड्युटीमा रहेकी महिला ट्राफिक प्रहरी विवादमा परेकी छन् र उनले आफूलाई चोट लागेको बताएकी छन्। उनको घडीसमेत हराएको भनिएको छ। यसले घटनालाई सामान्य भनाभनभन्दा गम्भीर बनाएको छ।

यस घटनाले सडकमा प्रहरी र नागरिकबीचको सम्बन्धबारे पनि महत्वपूर्ण प्रश्न उठाएको छ। नियम सम्झाउँदा प्रहरी नै आक्रमणको निशानामा पर्न थाले भने सडक अनुशासन कसरी कायम गर्ने भन्ने प्रश्न स्वाभाविक हो। अर्कोतर्फ, प्रहरी कर्मचारीले पनि नागरिकलाई नियम पालना गराउँदा आफ्नो व्यवहार मर्यादित र संयमित राख्नुपर्ने हुन्छ।

कुनै नागरिकले प्रहरीको निर्देशनमा असहमति जनाए पनि त्यसको समाधान संवादबाट खोजिनुपर्छ। हातपात, धकेलाधकेल वा आक्रोशित व्यवहारले समस्या समाधान गर्दैन। बरु सामान्य विवादलाई कानुनी घटनामा परिणत गर्न सक्छ।

नयाँ बानेश्वरको घटना एउटा व्यक्तिको व्यवहारमा मात्र सीमित विषय नभई सार्वजनिक स्थानमा नागरिक अनुशासन र सुरक्षाकर्मीप्रतिको व्यवहारसँग जोडिएको विषय बनेको छ। सडकमा नियम पालना गराउने प्रहरीको कामलाई नागरिकले बुझ्नुपर्ने आवश्यकता छ भने नागरिकका गुनासा र असहजतालाई पनि सम्बन्धित निकायले गम्भीर रूपमा सम्बोधन गर्नुपर्ने देखिन्छ।

विशेषगरी काठमाडौंजस्तो अत्यधिक सवारी चाप भएको शहरमा पैदलयात्रीको सुरक्षा महत्वपूर्ण विषय हो। सडकबाट जथाभावी बाटो काट्दा दुर्घटनाको जोखिम बढ्न सक्छ। त्यसैले सुरक्षित स्थानबाट मात्र सडक पार गर्ने बानी विकास गर्नु नागरिकको हितमै हुन्छ। त्यस्तै, सुरक्षित रूपमा सडक पार गर्न नागरिकलाई पर्याप्त र पहुँचयोग्य संरचना उपलब्ध गराउनु सरकार तथा सम्बन्धित निकायको दायित्व हो।

यस घटनाले ट्राफिक प्रहरीको सुरक्षाका लागि थप प्रभावकारी व्यवस्था आवश्यक छ कि छैन भन्ने बहससमेत जन्माएको छ। ड्युटीमा खटिएका प्रहरी कर्मचारीमाथि दुर्व्यवहार वा हातपात हुँदा तत्काल नियन्त्रण, कानुनी प्रक्रिया र सुरक्षाको सुनिश्चितता महत्वपूर्ण हुन्छ।

प्रहरीका अनुसार पक्राउ परेका राज कठायतमाथि घटनाको प्रकृतिअनुसार कानुनी प्रक्रिया अघि बढाइनेछ। अनुसन्धानले घटनाको वास्तविक कारण र जिम्मेवारी निर्धारण गर्नेछ। त्यसपछि मात्रै घटनाबारे थप तथ्य सार्वजनिक हुनेछन्।

नयाँ बानेश्वरमा भएको यो घटनाले एउटा महत्वपूर्ण सन्देश भने दिएको छ—सडकमा नियम पालना गराउनु प्रहरीको जिम्मेवारी हो भने नियम पालना गर्नु नागरिकको दायित्व हो। प्रहरीको निर्देशन चित्त नबुझे कानुनी बाटोबाट प्रश्न उठाउन सकिन्छ, तर हातपात गरेर समस्या समाधान खोज्नु उचित हुँदैन।

त्यसैगरी, प्रहरीले पनि नागरिकसँग व्यवहार गर्दा आफ्नो जिम्मेवारी र अधिकारको सीमाभित्र रहेर सम्मानजनक व्यवहार गर्नुपर्छ। प्रहरी र नागरिकबीच विश्वास कायम भयो भने मात्रै सडक व्यवस्थापनदेखि सार्वजनिक सुरक्षासम्मका काम प्रभावकारी बन्न सक्छन्।

अहिले सामाजिक सञ्जालमा भाइरल भइरहेको बानेश्वरको भिडियोले धेरै प्रश्न उठाएको छ। तर ती प्रश्नको अन्तिम जवाफ अनुसन्धानले नै दिनेछ। घटनामा को कति जिम्मेवार थियो, विवाद कसरी सुरु भयो र हातपातको वास्तविक अवस्था के थियो भन्ने कुरा कानुनी प्रक्रियाबाट स्पष्ट हुनेछ।

तर जनताको सुरक्षाका लागि सडकमा खटिने सुरक्षाकर्मीमाथि नै हातपात हुने अवस्था आउनु भने गम्भीर विषय हो। प्रहरी र नागरिक दुवै पक्षले आफ्नो जिम्मेवारी र सीमालाई बुझेर अघि बढ्नुपर्ने आवश्यकता यस घटनाले देखाएको छ।

सडकमा सुरक्षा कायम गर्ने प्रहरी सुरक्षित भए मात्र उसले आफ्नो जिम्मेवारी प्रभावकारी रूपमा पूरा गर्न सक्छ। नागरिकले कानुनको सम्मान गर्ने र प्रहरीले नागरिकको अधिकार तथा सम्मानको ख्याल गर्ने वातावरण निर्माण गर्न सके यस्ता घटना न्यूनीकरण गर्न सकिन्छ।

नयाँ बानेश्वरको यो घटनाले त्यसैले एउटा युवक र महिला ट्राफिक प्रहरीबीचको विवादभन्दा ठूलो प्रश्न उठाएको छ—जनताको सुरक्षाका लागि सडकमा उभिएको प्रहरी आफैँ कति सुरक्षित छ? यसको जवाफ प्रहरीको अनुसन्धानले मात्र होइन, नागरिक र राज्य दुवैको व्यवहारले पनि दिनुपर्नेछ।